حسابداری شرکتهای بیمه

1 .جايگاه حسابداري در شركتهاي بيمه

صورتهاي مالي يك مؤسسه هنگامي به نحوه مطلوب تهيه ميگردد كه در تنظيم آنها ضـمن رعايـت
اصول حسابداري و مقررات حاكم بر فعاليتها به ماهيت عمليات مؤسسه نيز توجه كافي شود. تحقق
اين امر مستلزم آن است كه حسابداران علاوه بر معلومات حسابداري خود، با نوع فعاليت، ارتباطـات
و رشتههاي مختلف عمليات مؤسسه، حداقل در حد تشـخيص اطلاعـات مـورد نيـاز آشـنايي داشـته
باشند؛ بنابراين جهت آشنايي با حسابداري شركتهاي بيمه بايد در وهله اول ضمن توجه به سـازمان
و تشكيلات شركتهاي بيمه، با انواع فعاليتهاي آنها نيز آشنايي كامل داشت.
اهميتي كه حسابداري در بيمه دارد، به لحاظ نوع فعاليت و تا حدود زيادي پيچيدگي عمليات بيمـه و
در نهايت استفاده بسيار زياد از نتايج مالي عمليات بيمهاي در اتخاذ تصميم و تعيـين خـطمشـي آتـي
شركتهاي بيمه است. حسابداري در مؤسسات تجاري معمولاً در همان حد است كه هـر كـس بايـد
حساب دارايي، بدهي، درآمد و هزينه خود را داشته باشد و يا آنكه سـازمان ماليـاتي جهـت دريافـت
ماليات به اطلاعات آن علاقهمند است؛ اما در بيمه وضع غير از اين است. بيمهگر بايد حسـاب تعـداد
بيشماري بيمه گذار و بيمه شده را نگه دارد و هميشه در وضعي باشـد كـه بتوانـد جـواب سـؤالات
اعضاي اين تعاوني و معاضدت في مابين را بدهد.
در شركتهاي بيمه، حسابداري و نحوه نگهداري حسابها تنها وسيله قابل اطمينـان اسـت و همـين
امر سبب شده است كه در اين مؤسسات، مديريت مالي و حسابداري از جايگـاه ويـژهاي نسـبت بـه
ساير مؤسسات برخوردار شود.

2 .تفاوتهاي مهم بيمهگري با ساير فعاليتهاي اقتصادي

1-2 .در موسسه توليدي جريان وجوه به داخل و خارج مؤسسه معمولاً همزمـان صـورت مـيگيـرد؛ در
حالي كه در شركت بيمه، حق بيمه دريافتي بابت فروش بيمه نامه، تعهدات آتي محتمل و قابل تـوجهي را
براي شركت ايجاد ميكند و صدور بيمه نامه، تازه سرآغاز مسئوليتهاي شركت بيمه است نه پايان آن.

2 -2 .در موسسه توليدي مشتريان در مقابل پرداخت قيمت، كالاي خاصـي را دريافـت مـيكننـد؛ در
حالي كه در شركت بيمه اگرچه تأمين جبران خسارت به تمامي مشتريان (بيمه گذاران) داده مـيشـود
ولي اين مفهوم دريافت وجه خسارت توسط همه بيمه گذاران نخواهد بود و صرفاً بيمه گـذاراني كـه
خسارت ديدهاند از خسارت پرداختي شركتهاي بيمه استفاده ميكنند. در نهايت، بين مبلغ پرداختـي
(حق بيمه) و مبلغ دريافتي (خسارت) اكثر قريب به اتفاق بيمهگذاران، تعادلي وجود ندارد.

3-2 .در مؤسسه توليدي تعهدات مؤسسه با تحويل كالا و دريافت وجـه آن در سـال مـالي بـه پايـان
ميرسد؛ در حالي كه در شركت بيمه با دريافت حق بيمه براي يكسال، تعهدات بيمه گر در سال مالي
بعد نيز به قوت خود باقي ميماند مگر در خصوص بيمه نامههايي كه در اولين روز سال مـالي صـادر
ميگردد. با اين توضيح حق بيمه هايي كه شركت بيمه در طول يك دوره مالي دريافت ميكنـد بـه دو
بخش تقسيم ميشود:

يك بخش، حق بيمه هاي مربوط به دوره سپري شده بيمه نامه ها است كه اصطلاحاً «حـق بيمـه عايـد
شده» ناميده ميشوند و به عنوان درآمد در حساب سود و زيان منظور ميگردد؛
بخش ديگر حق بيمه ها مربوط به دوره منقضي نشده بيمه نامه هاست كه «حق بيمه عايد نشده» ناميـده
ميشوند و بايد در پايان هر دوره مالي براساس روشهاي تعيين شده، محاسبه و به صورت ذخيره بـه
حساب درآمد سال بعد منتقل شود (ذخيره حق بيمه).

4 -2 .در مؤسسه توليدي با توجه به نوع فعاليت آن، تعيين ذخاير مربوط به هزينههـاي انجـام نشـده
سالهاي آتي به راحتي امكانپذير است؛ در حالي كـه در شـركت بيمـه بـه لحـاظ نـوع عملكـرد آن
مجموعه اي از ذخاير نظير ذخيره حق بيمه، ذخيره فني تكميلي، ذخيره خسارت معوق… بـه جهـت
تهيه صورتهاي مالي مورد نياز است.

5 -2 .در مؤسسه توليدي قسمت عمدة سرمايه و نقدينگي صرف ايجاد تأسيسات، خريد ماشينآلات،
تهيه مواد اوليه و پرداخت هزينه هاي اداري و پرسنلي ميشود در حالي كه در شركت بيمـه عـلاوه بـر
هزينه هاي جاري بايد با استفاده بهينه از نقدينگيها، ضمن پرداخت هزينه ها و خسارت جاني، در فكر
تأمين خسارات احتمالي آتي نيز بود و به همين دليل است كه سرمايهگذاري جزء فعاليتهاي رسـمي
شركت قرار ميگيرد و ميزان آن، بخش قابل توجهي از داراييهاي شركت را تشكيل مـيدهـد. سـود
حاصل از عمليات سرمايه گذاري شركتهاي بيمه خصوصاً شركتهـايي كـه داراي سـابقه فعاليـت و
حجم كار زيادي هستند نسبت قابل توجهي از سود خالص اين شـركتهـا را تشـكيل مـيدهـد و در
بسياري از دورههاي مالي كه عمليات بيمهاي با زيان مواجه است، سود حاصل از سـرمايه گـذاريهـا،
اين ضرر را جبران ميكند و موجب نشان دادن سود براي كل عمليات شركت ميشود.

خدمات بيمهاي و جريان گردش وجوه

جريان وجوه در شركت بيمه

3 .شناسايي درآمدها و هزينهها در مؤسسات بيمه

تشخيص و شناسايي درآمدها و هزينههاي هر مؤسسه، نيازمند شناخت و آشنايي با فعاليتهاي اصلي
و فرعي آن مؤسسه است؛ بدين ترتيب شناسايي درآمدها و هزينهها در مؤسسات بيمه نيز از ايـن امـر
مستثني نيست. هر چند به طور خلاصه مهمترين موضوع فعاليت مؤسسـات بيمـه توضـيح داده شـده
است، در اين بخش نيز مهمترين فعاليتهاي اصلي و فرعي شـركتهـاي بيمـه بـه منظـور شناسـايي
درآمدها و هزينه ها معرفي ميشوند. شركتهاي بيمه به منظور ارائـه خـدمات بيمـهاي شـامل تـأمين
خسارت احتمالي بيمه گذاران در ازاي دريافت حق بيمه، تأسيس شدهاند. ايـن مؤسسـات عـلاوه بـر
عمليات بيمه اي مستقيم، به منظور واگذاري بخشي از تعهدات خود و ارائه پوشـشهـاي مربـوط بـه
خطرات بيمهشده (بيمه نامه هاي صادر شده) توسط ساير بيمهگران، به امر بيمه هاي اتكـايي (عمليـات
بيمهاي غيرمستقيم) نيز ميپردازند، علاوه بر اين فعاليتها ميتوان به سرمايه گذاري شركتهـاي بيمـه
از محل ذخاير و ساير منابع اشاره كرد كه از اهميت ويژهاي در امر بيمهگري برخـوردار اسـت. سـاير
فعاليتهاي مؤسسات بيمه و به تبع آن هزينـه و درآمـدهاي ناشـي از ايـن فعاليـتهـا، مشـابه سـاير
مؤسسات خدماتي است.

درآمدها.
درآمدهاي شركت بيمه با توجه به نوع درآمد در سه گروه طبقه بندي ميشود:
درآمدهاي بيمهگري؛
درآمدهاي سرمايهگذاري؛
درآمدهاي متفرقه.
بيمهگري درآمدهاي. 3-1-1
درآمدهاي عمليات بيمهگري شركتهاي بيمه عبارتند از:
درآمد عمليات مستقيم بيمهگري؛
درآمد عمليات غير مستقيم بيمهگري (اتكايي).
1-1-1-3 .درآمد عمليات مستقيم بيمه گري
حق بيمه؛
خسارت بازيافتي؛
2-1-1-3 .درآمد عملياتي غيرمستقيم بيمه گري (اتكايي)
حق بيمه اتكايي قبولي؛
كارمزد اتكايي واگذاري؛
مشاركت در منافع اتكايي واگذاري؛ خسارت سهم بيمه گران اتكايي؛
سود سپرده اتكايي قبولي.
سرمايهگذاري درآمدهاي.
درآمدهاي سرمايه گذاري شركتهاي بيمه با توجه به منابع تأمين درآمد در اين موارد خلاصه ميشود:
سود سپردههاي بانكي؛
سود سهام؛
ارزش افزوده سهام؛
سود اوراق قرضه دولتي و اوراق مشاركت؛
سود حاصل از قراردادهاي مشاركت و …؛
كارمزد وام بيمه گذران عمر.
هزينه ها.
هزينه هاي شركت بيمه در سه گروه اصلي طبقه بندي ميشوند:
هزينه هاي بيمه گري؛
هزينه هاي عمومي؛
هزينه هاي متفرقه؛
بيمهگري هزينه هاي.
هزينه هاي عمليات بيمه گري شركتهاي بيمه از دو بخش زير تشكيل ميشود:
هزينه عمليات مستقيم بيمه گري؛
هزينه عمليات غيرمستقيم بيمه گري (اتكايي).
.هزينه هاي عمليات مستقيم بيمه گري
هزينه هاي عمليات مستقيم بيمه گري شامل اين اقلام است:
حق بيمه برگشتي؛
خسارت پرداختي (هزينه خسارت)؛
مشاركت در منافع بيمه گذاران؛
هزينه كارمزد (نمايندگان و كارگزاران)، تمبر و تخفيف؛
هزينه كارشناسي خسارت؛
هزينه بازديد اوليه (در زمان صدور بيمه نامه).
.هزينه عمليات غيرمستقيم بيمه گري (اتكايي)
اهم عناوين هزينه عمليات غيرمستقيم بيمه گري عبارتند از:
حق بيمه اتكايي واگذاري؛
كارمزد اتكايي قبولي؛
خسارت اتكايي قبولي؛
سود سپرده اتكايي واگذاري؛
كارمزد مشاركت در منافع اتكايي قبولي.
عمومي هزينه هاي.
هزينه هاي عمومي در شركتهاي بيمه از دو بخش تشكيل ميشود:
هزينه هاي اداري (شامل هزينة استهلاك داراييها)؛
هزينه هاي پرسنلي.
متفرقه هزينه هاي.
اهم هزينه هاي متفرقه در شركتهاي بيمه عبارتند از:
هزينه تأسيس؛
هزينه مطالبات مشكوكالوصول (سوخت شده)؛
ساير هزينه ها.

درآمد عمليات مستقيم بيمه گري – حق بيمه

هزينه عمليات مستقيم بيمه گري – خسارت پرداختي و هزينه خسارت

«سرمايه گذاريها»

4 .معافيتها و امتيازات بيمه در قانون مالياتهاي مستقيم
با توجه به فعاليت خاص شركتهاي بيمه، قانونگذار در قانون مالياتهاي مستقيم احكـام خاصـي را
در خصوص اين شركتها اعلام كرده است كه برخي از اين احكام عبارتند از:

به موجب بند 1 ماده 24 قانون مالياتهاي مستقيم، وجوه پرداختي مؤسسات بيمه يا بيمـه گـذار و يـا
كارفرما از قبيل بيمة عمر، خسارت فوت و همچنين ديه و مانند آنها بر حسب مورد كه يكجا و يا بـه
طور مستقيم به ورثه قانوني متوفي پرداخت ميشود از ماليات بر ارث معاف است.

به موجب بند 9 ماده 91 قانون مالياتهاي مستقيم، وجوه حاصل از بيمه بابت جبران خسارت بدني و
معالجه و امثال آن از ماليات بر درآمد حقوق معاف است.

به موجب ماده 136 قانون مالياتهاي مستقيم، وجوه پرداختي بابت بيمه عمر از طرف مؤسسات بيمه
كه به موجب قراردادهاي منعقده بيمه عايد ذينفع ميشود از پرداخت ماليات معاف است.

5 .هزينه هاي قابل قبول

9 به موجب قسمت اخير ماده 137 ،حق بيمه پرداختي هر شخص حقيقي به مؤسسات بيمه ايراني بابـت
بيمه عمر از درآمد مشمول ماليات موضوع مؤدي كسر ميشود.
– به موجب قسمت ج از بند 2 ماده 148 ،وجوه پرداختي بابت بيمه بهداشتي و عمر و حوادث ناشـي
از كار كاركنان جزء هزينه هاي قابل قبول محسوب ميشود.

9 به موجب بند 6 ماده 148 ،وجوه پرداختي بابت انواع بيمه مربوط به عمليـات و دارايـي مؤسسـه جـزء
هزينه هاي قابل قبول محسوب ميشود اما در صورتي كه خسارات وارد به اين داراييها در يـك دوره
مالي موجب زيان واحد تجاري گردد بهفرض رعايت تكاليف مقرر، در قانون مالياتها فقط بـه ميـزان
يك سوم درآمد مشمول ماليات سالهاي بعد قابل استهلاك است.

9 هزينه خسارتبه موجب بند 9 ماده 148 ،هزينه هاي مربوط به جبران خسارت وارد شده مربوط به فعاليت و دارايـي
مؤسسه مشروط به تحقق اين شرايط جزء هزينه هاي قابل قبول است:
اولاً: وجود خسارت محقق ميباشد؛
ثانياً: موضوع و ميزان آن مشخص باشد؛
ثالثاً: طبق مقررات قانوني يا قراردادهاي موجود جبران آن به عهده ديگري نبوده يا در هـر صـورت از
طريق ديگر جبران نشده باشد.

 

دسته‌ها

درباره نویسنده:

یک دیدگاه
یک پینگ

پاسخی بگذارید

Call Now Button